Có lẽ chúng ta rất quen thuộc với những bản thánh ca như Ngươi Yêu Ta Chăng, Nguyện Đời Tôi Dâng Chúa Thủy Chung, Đêm Đông Xưa, Tiếng Ca Thiên Thần, Hương Nhạc Sao Mơ… và biết đến tác giả hoặc người dịch lời của các tác phẩm đó. Thế nhưng, để một bản nhạc thực sự đi vào lòng người thì không thể thiếu vai trò của người hòa âm phối khí. Đối với lĩnh vực thánh nhạc hay biệt thánh ca tại Việt Nam, những người thầm lặng đằng sau các bản phối ấy lại càng ít được biết đến hơn.
Một số bài thánh ca quen thuộc kể trên đã được hòa âm phối khí bởi nhạc sĩ Nguyễn Văn Thanh. Khi nghe tin ông được về với Chúa, chúng ta cùng nhìn lại và nhắc nhớ về những ơn phước mà Chúa đã ban trên cuộc đời và sự nghiệp âm nhạc của ông.
Nhạc sĩ Nguyễn Văn Thanh sinh ra trong một gia đình hầu việc Chúa. Ông không trải qua trường lớp đào tạo âm nhạc chính quy nào trước khi bắt đầu viết những bản phối đầu tiên. Khi còn nhỏ, ông học xướng âm từ thân phụ là Mục sư Nguyễn Văn Vạn. Mục sư Vạn là thành viên chủ chốt của Ủy ban Biên soạn Thánh ca và là người viết lời Việt cho rất nhiều bài thánh ca trong cuốn Thánh Ca của Hội Thánh Tin Lành Việt Nam xuất bản năm 1950.
Nhạc sĩ Nguyễn Văn Thanh từng kể rằng thân phụ của ông có thể xướng âm chính xác các nốt nhạc nghe qua radio mà không cần dùng bất kỳ nhạc khí nào. Ông cũng tự rèn luyện để sở hữu khả năng đặc biệt này. Khi còn là một thiếu niên, ông học đàn phong cầm (harmonium) với thân mẫu, rồi sau đó tự học thêm piano.
Vào giữa thập niên 1960, thanh niên Nguyễn Văn Thanh tham gia lớp đánh nhịp do một nhạc sĩ người Mỹ hướng dẫn tại nhà ông bà Giáo sĩ Paul Contento. Nhạc sĩ kể lại rằng bất kỳ ai có một chút năng khiếu âm nhạc đều được Giáo sĩ Contento “bốc” vào lớp học này. Sau đó, ông lo việc tập hát cho Ban hát Học sinh Sinh viên Tin Lành Sài Gòn và Ban hát Hội Thánh Tin Lành Bàn Cờ. Thời bấy giờ, đàn piano rất hiếm tại các nhà thờ Tin Lành ở Sài Gòn. Ông bà Paul Contento đã mua một cây piano cho phòng nhóm sinh viên tại nhà riêng, đồng thời mua hộ một cây khác cho Hội Thánh Bàn Cờ. Đây chính là hai nơi mà người thanh niên trẻ Nguyễn Văn Thanh có cơ hội học tập và thực hành piano. Ông bà Giáo sĩ Contento cũng đã vận động học bổng du học âm nhạc cho ông.
Dù được cấp học bổng, ông không thể xuất ngoại đi học vì có lệnh tổng động viên. Như đa số thanh niên thời bấy giờ, Nguyễn Văn Thanh nhập ngũ và phục vụ trong Binh chủng Không quân. Trong thời gian này, ông cộng tác với ông Nguyễn Hữu Ái – người phụ trách Chương trình Phát thanh Tin Lành – để thành lập Ca đoàn Truyền thanh Truyền hình vào năm 1967.
Để đáp ứng nhu cầu thưởng thức âm nhạc của đại chúng, nhạc sĩ Nguyễn Văn Thanh bắt đầu soạn hòa âm lại các bài thánh ca để trình bày trong các chương trình truyền hình hằng tháng. Ông tự học hòa âm qua sách vở – bắt đầu từ cuốn sách của nhạc sĩ Hoàng Trọng, một số tài liệu mượn từ nhạc sĩ Vĩnh Phúc và các sách nhạc lý nước ngoài. Sau đó, nhờ sự hỗ trợ của Giáo sĩ Rexilius và Nhà sách Tin Lành Sài Gòn, ông đặt mua thêm các bản thánh nhạc được hòa âm bởi các nhạc sĩ Hoa Kỳ. Với các tài liệu này, ông đã học và viết hòa âm cho hầu hết các bài hát trong Chương trình Truyền thanh Truyền hình Tin Lành hằng tháng trên Đài Truyền hình Sài Gòn cho đến năm 1975. Bên cạnh công việc phối âm, ông cũng sáng tác một số bài thánh ca, nhưng các tác phẩm này không được phổ biến rộng rãi; do đó nhiều người chỉ biết đến ông như một nhạc sĩ hòa âm tài năng.
Bản thánh ca đầu tiên được nhạc sĩ Nguyễn Văn Thanh soạn hòa âm là bài Nguyện Đời Tôi Dâng Chúa Thủy Chung (Thánh Ca số 236). Nguyên tác bài hát ở cung Sol thứ ($Gm$) với nhịp điệu chậm, đã được ông chuyển sang cung trưởng với giai điệu tươi sáng hơn. Bản cải biên và hòa âm mang sắc thái mới này được trình bày lần đầu tiên trên Chương trình Truyền thanh Truyền hình Tin Lành tại Sài Gòn.
Được sự khích lệ từ các nhạc sĩ đàn anh và các ca viên, Nguyễn Văn Thanh tiếp tục hòa âm nhiều bài thánh ca khác. Nhạc sĩ Nguyễn Hữu Ái đã gợi ý ông nên phối âm các ca khúc do các nhạc sĩ Việt Nam sáng tác như Vũ Đức Nghiêm, Trần Lưu Hoàng, Nguyễn Châu Ân. Vì vậy, khi người hàng xóm là nhạc sĩ Lưu Văn Hồng cho xem bài Hương Nhạc Sao Mơ, ông đã thức vài đêm để hoàn tất bản hòa âm cho bài hát. Nhiều người nhận xét rằng các bài thánh ca qua tay ông phối âm trở nên du dương và tròn đầy hơn khi được trình bày qua hợp ca hay tốp ca.
Trong số các tác phẩm từng thực hiện, hai bài hát mang lại cho ông nhiều kỷ niệm nhất là Liên Khúc Thánh Vịnh và bài Ha-lê-lu-gia do nhạc sĩ Vũ Đức Nghiêm sáng tác trong những năm tháng bị giam cầm (Liên Khúc Thánh Vịnh được nhiều người biết đến với tên gọi Trường Ca Thi Thiên 90).
Lúc đó, nhạc trưởng Đinh Duy Linh thành lập Ban hát Ha-lê-lu-gia gồm các ca viên thuộc các Hội Thánh Thị Nghè, Nguyễn Tri Phương, Gia Định và Trương Minh Giảng. Một hôm, Truyền đạo Phan Minh Nghĩa cùng nhạc trưởng Đinh Duy Linh đến nhờ nhạc sĩ Nguyễn Văn Thanh soạn hòa âm cho Trường Ca Thi Thiên 90 và Liên Khúc Thánh Vịnh để kịp biểu diễn trong chương trình thánh nhạc truyền giảng sau đó một tháng. Nhạc sĩ Nguyễn Văn Thanh có chút ngần ngại vì thời gian quá gấp, nhưng nhạc trưởng Đinh Duy Linh đã thuyết phục được ông. Thầy Phan Minh Nghĩa và nhạc trưởng hứa sẽ cùng ban hát cầu nguyện, đồng thời cử người đến nhà ông mỗi ngày để nhận các trang bản thảo vừa viết xong.
Trong suốt thời gian đó, nhạc sĩ Nguyễn Văn Thanh phải soạn hòa âm hoàn toàn bằng cách mường tượng các giai điệu trong đầu vì không có sẵn nhạc cụ. Ông viết xong trang nào là có người đến lấy về để chép tay và phát cho ca viên tập ngay trong tuần. Bởi vậy, khi viết trang sau, ông không thể xem lại những gì mình đã viết ở trang trước. Lần tổng dượt cuối cùng của Ca đoàn Hội Thánh Thị Nghè cũng chính là lần đầu tiên ông được lắng nghe thành quả mà mình đã miệt mài sáng tác suốt ba tuần.
Ban hát Ha-lê-lu-gia đã thể hiện rất thành công Trường Ca Thi Thiên 90 trong buổi truyền giảng với sự tham dự của nhiều nhạc sĩ nhạc đời, nhạc Công giáo và Tin Lành. Các nhạc sĩ đều đánh giá bản hòa âm đạt chất lượng rất cao và không cần chỉnh sửa gì thêm. Nhạc sĩ Hoàng Trọng thậm chí đã nói với nhạc sĩ Vũ Đức Nghiêm: “Anh chỉ cần một bài Thi Thiên 90 này là đủ rồi.” Từ đó đến nay, tác phẩm này đã được nhiều ca đoàn sử dụng để tôn vinh Chúa trong vô số chương trình.
Ngoài việc hợp tác với các nhạc sĩ Nguyễn Hữu Ái, Vũ Đức Nghiêm, Vĩnh Phúc, Trần Lưu Hoàng, sau năm 1981, nhạc sĩ Nguyễn Văn Thanh còn quen biết nhạc sĩ Trần Thượng Trí. Ông có dịp lắng nghe tâm tình và tìm hiểu hoàn cảnh sáng tác của từng bài trong bộ 26 ca khúc mang chất liệu dân ca của tác giả này. Nhạc sĩ Nguyễn Văn Thanh đã phối âm một số bài trong đó, đặc biệt có một tác phẩm gắn liền với kỷ niệm khó quên.
Bài Ngươi Yêu Ta Chăng là một đoản khúc chỉ vỏn vẹn 20 trường canh. Nhạc sĩ Nguyễn Văn Thanh lần đầu nghe bài hát này khi nhạc sĩ Trần Thượng Trí đến thăm và hát tại Hội Thánh Tin Lành An Đông. Nhiều người đã xúc động rơi lệ khi thưởng thức. Trong lễ Thương Khó năm đó tại An Đông, ông đã phối âm bài hát cho các tốp ca nam, tốp ca nữ và tốp ca nam nữ. Tác giả đến dự và chia sẻ rằng ông đã khóc khi nghe các ban hát trình bày, bởi trước đó ông từng e ngại dòng nhạc mang âm hưởng dân ca của mình sẽ khó được Hội Thánh chấp nhận.
Nhạc sĩ Nguyễn Văn Thanh đã gợi ý tác giả mở rộng bài hát để đạt tầm vóc của một bản hợp xướng. Nhạc sĩ Trần Thượng Trí tâm sự rằng khi đọc Phúc Âm Giăng 21:15-17, ông cảm nhận như chính Chúa đang hỏi mình nên đã khóc rất nhiều và viết xong bài hát ngay trong đêm. Ông không thể viết thêm được nữa nhưng đồng ý để nhạc sĩ Nguyễn Văn Thanh cải soạn.
Sau khi hoàn thành bản cải soạn, ông mang đến cho nhạc sĩ Trần Thượng Trí xem và nhờ viết thêm lời cho đoạn nhạc mới phát triển. Nhạc sĩ Trần Thượng Trí vui vẻ nhận lời và hóm hỉnh nhận xét: “Thầy đã ‘Tây hóa’ bài hát của tôi rồi, nhưng không sao, miễn là danh Chúa được vinh hiển.”
Nhạc sĩ Nguyễn Văn Thanh cũng đóng góp quan trọng vào việc sưu tầm và cung cấp nhạc liệu cho quá trình biên soạn, phát hành các cuốn Thánh Ca của các hệ phái Tin Lành Việt Nam. Theo lời ông, tất cả những gì ông làm được đều nhờ ơn Chúa ban; khi Chúa cần dùng, Ngài sẽ ban nguồn cảm hứng, ý nhạc cùng năng lực để hoàn thành. Ông luôn khiêm nhường tự nhận bản thân không có tài năng gì đặc biệt, mọi sự đều xuất phát từ Chúa. Đúng như lời Sứ đồ Phao-lô đã khẳng định trong Phi-líp 4:13: “Tôi làm được mọi sự nhờ Đấng ban năng lực cho tôi.” Cảm tạ Chúa!
Nhìn lại hành trình phục vụ Chúa của nhạc sĩ Nguyễn Văn Thanh, chúng ta có thể thấy một người tận tụy với âm nhạc và công việc Chúa. Ông sống khiêm nhường, âm thầm cống hiến và không tìm kiếm danh tiếng cho riêng mình. Những bản hòa âm và giai điệu ông để lại đã góp phần làm phong phú đời sống thánh nhạc, tiếp tục được vang lên trong các Hội Thánh và giúp nhiều thế hệ con dân Chúa hướng lòng về Ngài trong sự thờ phượng. Dù ông đã khép lại hành trình trên đất để về với Chúa, những đóng góp ấy vẫn sẽ được nhớ đến qua những bài thánh ca ông đã góp phần tạo nên.
(Nguồn tham khảo: thuvientinlanh.org)
Leave a Reply