Oneway.vn – “Hỡi kẻ lười biếng, ngươi còn nằm mãi cho đến bao giờ? Chừng nào ngươi mới thức giấc?” (Châm ngôn 6:9).
Có những lúc sự biếng nhác bộc lộ qua những điều rất quen thuộc trong đời sống hằng ngày: cứ muốn nằm thêm một chút, ngủ thêm một chút, trì hoãn thêm một chút, dù những việc cần làm vẫn đang chờ phía trước.
Châm Ngôn mô tả khá sinh động hình ảnh của một người như thế: “Hỡi kẻ lười biếng, ngươi còn nằm mãi cho đến bao giờ? Chừng nào ngươi mới thức giấc?” (xem Châm Ngôn 6:9–10; 19:24; 26:14). Người ấy cứ muốn nghỉ thêm một chút, chậm thêm một chút, cho đến khi sự trì hoãn dần trở thành một nếp sống.
Derek Kidner từng nhận xét rằng hình ảnh kẻ biếng nhác trong Châm Ngôn vừa có nét đáng buồn, vừa cho thấy mức độ nghiêm trọng của vấn đề. Bởi sự biếng nhác không đơn thuần là một thói quen vô hại; nếu để kéo dài, nó có thể làm con người trở nên thụ động, thiếu trách nhiệm và ngày càng xa rời mục đích mà Chúa dành cho đời sống mình.
Con người được dựng nên theo hình ảnh của Chúa để sống có mục đích, biết làm việc, gây dựng và sử dụng cách trung tín những điều Ngài đã giao phó.
Thế nhưng, nếu thành thật nhìn lại, chúng ta sẽ nhận ra rằng sự biếng nhác không chỉ là vấn đề của một kiểu người nào đó. Ít nhiều, mỗi chúng ta đều phải chiến đấu với cái thôi thúc muốn nghỉ ngơi khi cần làm việc, muốn trì hoãn khi cần bắt đầu, hoặc chọn điều dễ chịu hơn thay vì điều mình biết là nên làm.
Kidner viết: “Người khôn ngoan biết rằng kẻ biếng nhác không phải là một dị nhân kỳ quặc, mà đa phần chỉ là một người bình thường đã đưa ra quá nhiều lý do viện cớ, quá nhiều sự từ khước, và quá nhiều lần trì hoãn. Mọi chuyện diễn ra thật êm đềm và dễ chịu, hệt như việc chìm vào giấc ngủ vậy.”
Vì thế, khi đọc những lời cảnh báo về sự biếng nhác trong Châm Ngôn, chúng ta không chỉ nhìn thấy hình ảnh của người khác. Chúng cũng mời gọi mỗi người lắng nghe những lời biện minh, những lần trì hoãn và sự miễn cưỡng đang xuất hiện trong chính lòng mình.
“Tôi chỉ cần thêm một chút nữa thôi”
“Ngủ một chút, chợp mắt một chút, khoanh tay nằm nghỉ một chút…” (Châm Ngôn 6:10; 24:33)
Những lời này lặp đi lặp lại trong sách Châm Ngôn khi nói về sự biếng nhác. Dường như đó là một lời biện minh rất quen thuộc: chỉ nghỉ thêm một chút, ngủ thêm một chút, trì hoãn thêm một chút nữa thôi.
Sự biếng nhác thường bắt đầu từ những điều nghe có vẻ rất hợp lý như thế. Một chút thì có đáng gì? Bấm báo thức lại thêm một lần thì sao? Xem thêm một tập phim thì sao? Lướt mạng xã hội thêm vài phút thì sao?
Tự thân mỗi lần như vậy có vẻ chẳng đáng kể. Nhưng khi hàng ngàn lần “chỉ một chút nữa thôi” tích tụ lại, chúng có thể dần hình thành nên một nếp sống. Bruce Waltke gọi đó là những “sự thỏa hiệp nhỏ”. Và chính qua những thỏa hiệp tưởng như rất nhỏ ấy, chúng ta có thể dần trở nên quen với việc trì hoãn, né tránh trách nhiệm và lựa chọn sự dễ chịu thay vì điều cần phải làm.
Người khôn ngoan sẽ phản ứng thế nào? Họ hiểu rằng sự cần cù không tự nhiên mà có, cũng không phải là phẩm chất chỉ dành cho một số Cơ Đốc nhân đặc biệt. Mỗi ngày, ai cũng phải đối diện với những công việc không mấy dễ chịu. Nhưng thay vì tiếp tục trì hoãn, người siêng năng chọn bắt đầu từ những điều nhỏ: làm một chút, cố gắng một chút, tiến thêm một bước.
Thay vì để những sự thỏa hiệp nhỏ chất chồng lên nhau, họ dần hình thành một chuỗi những bước tiến nhỏ, từng bước một trong sức lực Chúa ban.
Theo thời gian, cách chúng ta xử lý những việc tưởng như rất nhỏ lại không hề nhỏ chút nào. Những việc vặt, những công việc nhàm chán, những cơ hội ít được chú ý – chính trong những điều ấy, chúng ta đang dần hình thành một nếp sống: hoặc quen với sự trì hoãn, hoặc học cách trung tín và siêng năng hơn mỗi ngày.
“Để mai tính”
“Kẻ lười biếng không chịu cày cấy đúng thời vụ; Đến mùa gặt, nó sẽ xin ăn nhưng chẳng được gì.” (Châm Ngôn 20:4)
Nhiều khi, câu “chỉ một chút nữa thôi” đã đủ để chúng ta trì hoãn. Nhưng khi lương tâm bắt đầu nhắc nhở rằng mình cần phải hành động, vẫn còn một lời biện minh khác rất dễ xuất hiện: để mai tính.
Ở Y-sơ-ra-ên thời xưa, mùa thu là thời điểm cày xới và gieo trồng, còn mùa hè là mùa thu hoạch. Chúng ta không biết chính xác vì sao người biếng nhác lại nghỉ ngơi trong khi những người xung quanh đang làm việc. Có thể anh ta ngại công việc vất vả, hoặc thời tiết lạnh khiến anh ta chùn bước: “Kẻ lười biếng không cày cấy lúc mùa đông.” (BDM)
Dù lý do là gì, có lẽ anh ta đã nhiều lần tự nhủ: “Mai làm cũng được mà.” Nhưng rồi hết ngày này qua ngày khác, cho đến khi một ngày nhìn lại, mùa gieo trồng đã qua mất.
Khi “ngày mai” cuối cùng cũng đến, có khi thời điểm thích hợp để hành động đã qua mất. Và chẳng phải chính chúng ta cũng từng nhận ra rằng có những việc, để đến ngày mai thì đã quá muộn sao? Cuộc trò chuyện lẽ ra nên bắt đầu từ hôm qua, đến hôm nay lại càng khó mở lời. Bài luận lẽ ra phải viết từ tuần trước thì tuần này lại trở thành một gánh nặng. Lời xin lỗi hay sự tha thứ lẽ ra nên được bày tỏ từ tháng trước, đến tháng này lại càng khó nói ra. Mùa gieo trồng đã qua, mùa đông đã đến, và có những cơ hội không còn dễ dàng trở lại.
Người khôn ngoan học cách nhìn cuộc sống như một người nông dân: khi đến mùa cày xới, họ chú tâm vào điều cần làm hơn là chờ đến khi mình có cảm hứng. Cũng vậy, khi đến lúc phải đối diện với những công việc khó khăn, người khôn ngoan chọn bắt tay vào làm thay vì tiếp tục trì hoãn.
“Tôi làm thế là tự đặt mình vào nguy hiểm.”
“Kẻ lười biếng nói: “Có con sư tử ở ngoài đó! Tôi sẽ bị giết giữa đường!” (Châm Ngôn 22:13; xem thêm 26:13)
Một lời biện minh sai lạc thường dễ kéo theo nhiều lời biện minh khác. Ban đầu có thể chỉ là “một chút nữa thôi” hay “để ngày mai”, nhưng khi những lý do ấy không còn đủ sức thuyết phục, chúng ta rất dễ tìm đến những lý do lớn hơn để tiếp tục trì hoãn.
Châm Ngôn diễn tả điều đó bằng một hình ảnh khá mạnh: “Có con sư tử ở ngoài đó! Tôi sẽ bị giết giữa đường!” Có lẽ lời biện minh của chúng ta ngày nay không đến mức như vậy, nhưng nguyên tắc vẫn thế. Charles Spurgeon từng nói rằng sự lười biếng có khả năng tạo ra đủ loại “sư tử” trong trí tưởng tượng, khiến những trở ngại trước mắt dường như lớn hơn thực tế.
Cách nói quen thuộc hơn đối với chúng ta ngày nay là: “Nếu làm điều đó, tôi sẽ tự đặt mình vào nguy hiểm.”
Đôi khi, chúng ta rất dễ biến một chút khó chịu thành lý do để né tránh điều cần làm: hơi đau họng thì muốn xin nghỉ, thấy mệt một chút thì chọn ngủ trưa thay vì hoàn thành công việc, hoặc sau một ngày dài lại nghĩ rằng mình có thể bỏ qua buổi nhóm gia đình. Dù sao thì thân thể và tâm trí chúng ta cũng cần được nghỉ ngơi, phải không?
Dĩ nhiên, đây là điều cần được nhìn nhận cách cẩn trọng. Có những người thật sự làm việc đến kiệt sức, không dành chỗ cho sự nghỉ ngơi mà Chúa ban và cứ mãi “ăn bánh lao khổ” (Thi Thiên 127:2). Tuy nhiên, cũng có lúc chỉ cần công việc trở nên khó khăn hoặc bản thân cảm thấy không muốn làm, chúng ta đã vội cho rằng mình nên dừng lại. Trong khi đó, học cách vượt qua sự ngại ngần và tiếp tục làm điều cần làm cũng là một phần của sự siêng năng.
Chúa tạo dựng thân thể chúng ta với khả năng thích nghi và chịu đựng, tâm trí để suy nghĩ và làm việc, linh hồn để trưởng thành qua những thử thách. Sự biếng nhác thường khiến chúng ta muốn né tránh mọi điều khó nhọc, nhưng sự cần cù giúp chúng ta học cách đối diện và vượt qua.
“Anh thì biết gì về những áp lực mà tôi đang chịu chứ?”
“Kẻ lười biếng tự nghĩ mình khôn ngoan hơn bảy người đối đáp cách hợp lý.” (Châm Ngôn 26:16)
Một trong những điều khiến sự biếng nhác khó nhận ra là chúng ta thường có những lý do nghe rất hợp lý để biện minh cho mình. Kidner nhận xét về Châm Ngôn 26:13–16:
“Hắn không phải là kẻ trốn việc mà là một ‘người sống thực tế’; không phải nuông chiều bản thân mà là ‘chưa đạt phong độ tốt nhất vào buổi sáng’; sự trì trệ của hắn là ‘thái độ phản đối việc bị hối thúc’; sự lười suy nghĩ của hắn là ‘tinh thần kiên định giữ vững lập trường’ cao quý.”
Chính chúng ta cũng rất dễ phản ứng theo cách đó khi có người chạm đến một lĩnh vực mà chúng ta không muốn thay đổi. Tôi nhớ khi còn độc thân, có lần tôi nói với một người thầy đã đồng hành và nâng đỡ mình rằng: “Tôi cần thêm thời gian cho bản thân.” Ông đáp: “Cậu không cần điều đó đâu.”
Phản ứng đầu tiên của tôi là lập tức tự bảo vệ mình. Làm sao một người chồng và là cha của ba đứa con như ông ấy có thể hiểu được những áp lực mà tôi đang trải qua chứ? Nhưng nhìn lại, tôi nhận ra phần lớn điều mình gọi là “thời gian riêng tư” khi ấy thực ra chỉ là một cách để tránh né những điều thật sự cần làm.
Sự biếng nhác thường khiến chúng ta tin rằng công việc của mình là nặng nề nhất, lý do của mình là chính đáng nhất và thời gian nghỉ ngơi của mình là cần thiết nhất, bất kể người khác góp ý thế nào. Người khôn ngoan thì học cách không quá tin vào những lời biện minh của chính mình. Thay vì lập tức nghĩ: “Anh đâu hiểu những gánh nặng tôi đang mang”, họ sẵn sàng lắng nghe, tự xét lại và thành thật thừa nhận những lúc mình đang dùng lý do để che giấu sự trì hoãn hay biếng nhác.
Cơ Đốc nhân và sự biếng nhác
Spurgeon từng nói rằng giữa một Cơ Đốc nhân và sự biếng nhác cần phải có “một khoảng cách xa như giữa hai cực Trái Đất.” Ý của ông rất rõ: đời sống theo Chúa và một nếp sống buông xuôi, trì hoãn không thể hòa hợp với nhau.
Vì sao? Bởi Cơ Đốc nhân thuộc về Cứu Chúa Jêsus Christ, và nơi Ngài chúng ta không hề thấy một đời sống biếng nhác. Dĩ nhiên, Chúa Jêsus không phải là người chỉ biết làm việc. Ngài biết nghỉ ngơi, dự tiệc, ngủ và dành thời gian cho các mối quan hệ. Nhưng đồng thời, Ngài cũng luôn trung tín với công việc Cha giao phó.
Trong các sách Phúc Âm, chúng ta nhìn thấy “sự kiên nhẫn của Đấng Christ” (II Tê-sa-lô-ni-ca 3:5), một đời sống không bị chi phối bởi tinh thần “chỉ một chút nữa thôi” hay “để mai tính”. Ngài làm công việc của mình khi còn có thể (Giăng 9:4), không tìm lý do để tránh né con đường khó khăn phía trước, nhưng kiên trì đi trọn con đường cứu chuộc chúng ta.
Vậy nên sứ đồ Phao-lô mới có thể khuyên những người sống biếng nhác rằng: “Trong Chúa là Đức Chúa Jêsus Christ, chúng tôi truyền bảo và khuyên nài những người đó phải yên lặng làm việc để nuôi sống chính mình” (II Tê-sa-lô-ni-ca 3:12).
Trong Đấng Christ, chúng ta tìm thấy khuôn mẫu cho sự cần cù. Trong Đấng Christ, chúng ta cũng tìm thấy sức lực để làm điều mình cần làm. Và khi bước theo Ngài, chúng ta được kêu gọi từ bỏ những thói quen biếng nhác đang cản trở đời sống mình.
Bài: Scott Hubbard; dịch: Esther Võ
(Nguồn: desiringgod.org)
Leave a Reply